طراحی نقشه های فاز دو اجرایی مهم تر است یا فاز دو برای شهرداری ؟
در فرآیند طراحی و اجرای پروژههای ساختمانی، یکی از پرسشهای اساسی که همواره برای کارفرمایان، مهندسان و حتی سرمایهگذاران مطرح میشود این است که طراحی برای اجرا مهمتر است یا تهیه مدارک برای اخذ مجوز از شهرداری؟ به بیان دقیقتر، آیا تمرکز باید بر کیفیت و دقت نقشه های فاز دو اجرایی باشد یا بر انطباق مدارک با ضوابط و مقررات شهرداری؟
این موضوع تنها یک اختلاف واژگانی نیست؛ بلکه به ماهیت پروژه، هزینهها، زمانبندی، کیفیت ساخت و حتی ایمنی ساختمان مربوط میشود. در این مقاله بهصورت جامع و مهندسی به بررسی تفاوتها، اهداف، کارکردها و اهمیت هر دو رویکرد میپردازیم و روشن میکنیم که در عمل کدامیک نقش تعیینکنندهتری دارد.
فاز دو در پروژههای ساختمانی چیست؟
در پروژههای ساختمانی معمولاً طراحی به دو مرحله اصلی تقسیم میشود:
-
فاز یک (طراحی اولیه و اخذ تأییدات اولیه)
-
فاز دو (طراحی تفصیلی)
فاز دو شامل تهیه نقشهها و مدارک دقیق برای اجرای پروژه است. این مرحله پس از تأیید طرح معماری اولیه انجام میشود و شامل جزئیات سازه، معماری، تأسیسات مکانیکی و برقی، دیتیلهای اجرایی و مشخصات فنی است.
در این میان، تفاوتی جدی میان نقشههایی که صرفاً برای تأیید شهرداری تهیه میشوند و آنچه به عنوان نقشه های فاز دو اجرایی شناخته میشوند وجود دارد. هرچند هر دو در قالب فاز دو تعریف میشوند، اما هدف و عمق اطلاعات آنها یکسان نیست.
فاز دو برای شهرداری یعنی چه؟
در بسیاری از پروژهها، تمرکز کارفرما بر اخذ سریع مجوز ساخت است. در این حالت، نقشهها بهگونهای تنظیم میشوند که:
-
با ضوابط طرح تفصیلی و مقررات ملی ساختمان منطبق باشند
-
سطح اشغال، تراکم، ارتفاع و کاربری را رعایت کنند
-
پارکینگ، نورگیری، عقبنشینی و سایر الزامات شهری را تأمین کنند
این نوع نقشهها بیشتر جنبه حقوقی و اداری دارند. هدف اصلی آنها اخذ پروانه ساخت است، نه الزاماً ارائه تمام جزئیات اجرایی.
در واقع، فاز دو شهرداری ممکن است شامل اطلاعات کافی برای شروع عملیات اجرایی نباشد و پیمانکار در حین کار با ابهامهای متعدد مواجه شود.
گروه مهندسی نتا مجموعهای تخصصی در حوزه طراحی و تهیه اسناد اجرایی ساختمان است که با رویکردی فنی و ضابطهمحور، خدمات مرتبط با طراحی اجرایی پروژههای ساختمانی ارائه میدهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و همکاری در پروژه های مهندسی با شماره ی 021-88672748 و 021-88673591 تماس بگیرید، تجربه، تخصص و تعهد در خدمت شماست.
نقشه های فاز دو اجرایی چه تفاوتی دارند؟
نقشه های فاز دو اجرایی مجموعهای کامل و دقیق از مدارک فنی هستند که مستقیماً مبنای اجرا در کارگاه قرار میگیرند. این نقشهها شامل موارد زیر میشوند:
-
دیتیلهای دقیق اتصالات سازهای
-
نقشه آرماتوربندی با سایز و فواصل دقیق
-
دیتیلهای اجرایی دیوارها، کفسازی و نما
-
نقشههای شاپ دراوینگ تأسیسات
-
جدول نازککاری، تیپبندی در و پنجره
-
هماهنگی کامل بین معماری، سازه و تأسیسات
در این سطح، هیچ ابهامی نباید باقی بماند. زیرا کوچکترین خطا در طراحی میتواند منجر به دوبارهکاری، افزایش هزینه و کاهش کیفیت شود.
چرا برخی پروژهها فقط به فاز دو شهرداری اکتفا میکنند؟
دلایل متعددی وجود دارد:
-
کاهش هزینه طراحی
-
عجله در شروع پروژه
-
تصور اشتباه مبنی بر اینکه پیمانکار خود جزئیات را حل میکند
-
عدم آگاهی از اهمیت طراحی دقیق
اما تجربه نشان داده است که نبود نقشه های فاز دو اجرایی دقیق، هزینههای پنهان زیادی در ادامه پروژه ایجاد میکند.
نقش کیفیت طراحی در کاهش هزینههای ساخت
یکی از باورهای اشتباه این است که طراحی دقیق باعث افزایش هزینه میشود. در حالی که واقعیت برعکس است.
وقتی نقشه های فاز دو اجرایی با دقت بالا تهیه شوند:
-
پرت مصالح کاهش مییابد
-
دوبارهکاریها به حداقل میرسد
-
زمان اجرای پروژه کوتاهتر میشود
-
هماهنگی بین تیمها افزایش مییابد
-
اختلافات کارگاهی کاهش پیدا میکند
در پروژههای بزرگ، ضعف در طراحی میتواند تا ۱۰ الی ۲۰ درصد افزایش هزینه ایجاد کند.
از منظر مهندسی، کدام مهمتر است؟
اگر از دیدگاه حقوقی نگاه کنیم، بدون تأیید شهرداری اصولاً اجازه ساخت وجود ندارد. بنابراین فاز دو شهرداری پیشنیاز قانونی است.
اما اگر از دیدگاه فنی و اجرایی بررسی کنیم، آنچه کیفیت نهایی ساختمان را تعیین میکند، نقشه های فاز دو اجرایی است.
ساختمانی که تنها بر اساس نقشههای حداقلی شهرداری ساخته شود، معمولاً در موارد زیر دچار ضعف میشود:
-
عملکرد لرزهای
-
عایقبندی صوتی و حرارتی
-
هماهنگی تأسیسات
-
کیفیت جزئیات معماری
تأثیر فاز دو اجرایی بر ایمنی ساختمان
ایمنی سازه مستقیماً به کیفیت طراحی وابسته است. طراحی دقیق اتصالات، نحوه مهاربندی، جزئیات وصله میلگردها و کنترل بارگذاریها همگی در نقشه های فاز دو اجرایی مشخص میشوند.
در صورت ضعف در این بخش:
-
احتمال خطای اجرایی افزایش مییابد
-
ایمنی لرزهای کاهش پیدا میکند
-
ریسک مسئولیت حقوقی مهندس طراح بالا میرود
گروه مهندسی نتا متخصص در زمینه ی طراحی و معماری ساختمان از نما تا دکوراسیون داخلی است ؛ اگر به این مقاله علاقه داشتید و به اطلاعاتی در زمینه ی اخذ مجوز شهرداری و نظام مهندسی نیاز دارید ،حتما به مقاله ی”جایگاه نقشه های فاز دو در فرآیند اخذ مجوز شهرداری و کنترل نظام مهندسی”، سر بزنید.
هماهنگی بین رشتهای؛ حلقه گمشده بسیاری از پروژهها
در بسیاری از پروژهها، نقشههای معماری، سازه و تأسیسات جداگانه طراحی میشوند اما هماهنگی کامل بین آنها وجود ندارد. نتیجه این مسئله:
-
تداخل کانالهای تأسیساتی با تیرها
-
تغییر در ضخامت سقفها
-
تخریب بخشی از سازه برای عبور لولهها
تهیه دقیق نقشه های فاز دو اجرایی باعث میشود این تداخلها پیش از اجرا شناسایی و اصلاح شوند.
زمانبندی پروژه و اهمیت طراحی دقیق
پروژههایی که بدون طراحی کامل وارد مرحله اجرا میشوند، معمولاً با توقفهای متعدد مواجه میشوند. هر توقف به معنای:
-
افزایش هزینه کارگاه
-
تمدید قرارداد پیمانکار
-
افزایش هزینههای مالی
در مقابل، وجود نقشه های فاز دو اجرایی کامل باعث پیوستگی عملیات اجرایی میشود.
دیدگاه کارفرما؛ کوتاهمدت یا بلندمدت؟
اگر کارفرما دیدگاه کوتاهمدت داشته باشد، احتمالاً تمرکز خود را بر اخذ سریع مجوز قرار میدهد. اما کارفرمای حرفهای میداند که سرمایهگذاری روی نقشه های فاز دو اجرایی در بلندمدت سودآور است.
کیفیت ساخت، ارزش ملک را افزایش میدهد و هزینههای نگهداری را کاهش میدهد.
گروه مهندسی نتا با تمرکز بر طراحی دقیق و هماهنگ بین رشتهای، نقشههای فاز دو را بهصورت کاملاً اجرایی و منطبق بر مقررات ملی ساختمان تهیه میکنند تا علاوه بر اخذ مجوز، کیفیت ساخت نیز تضمین شود.حتماً پروژه ”ساختمان اداری هرول کمپانی” را ببینید تا کیفیت و تخصص را در زمینه ی طراحی و اجرا ،از نزدیک تجربه کنید!
آیا میتوان فاز دو شهرداری و اجرایی را تلفیق کرد؟
پاسخ بله است، اما نیازمند رویکرد حرفهای است. در این حالت:
-
ابتدا طراحی منطبق بر ضوابط شهری انجام میشود
-
سپس همان طرح با جزئیات کامل اجرایی تکمیل میشود
-
هماهنگی بین رشتهها از ابتدا لحاظ میگردد
در این رویکرد، نقشه های فاز دو اجرایی مبنای اصلی کار هستند و نسخهای از آنها برای اخذ مجوز تنظیم میشود.
تأثیر فناوریهای نوین بر طراحی فاز دو
استفاده از BIM و مدلسازی سهبعدی باعث ارتقای کیفیت نقشه های فاز دو اجرایی شده است. در این روش:
-
تداخلها پیش از اجرا شناسایی میشوند
-
متره و برآورد دقیقتر انجام میشود
-
تغییرات سریعتر اعمال میشوند
جمعبندی نهایی
اگر بخواهیم به سؤال اصلی پاسخ دهیم که «طراحی اجرایی مهمتر است یا فاز دو برای شهرداری؟» باید بگوییم:
-
از نظر قانونی، فاز دو شهرداری ضروری است.
-
از نظر فنی، اقتصادی و کیفی، نقشه های فاز دو اجرایی اهمیت بسیار بیشتری دارند.
در واقع، فاز دو شهرداری مجوز ساخت میدهد، اما این نقشه های فاز دو اجرایی هستند که کیفیت، ایمنی و دوام ساختمان را تضمین میکنند.
پروژهای موفق است که هر دو جنبه را همزمان و با دقت مدیریت کند؛ اما اگر قرار باشد یکی را مهمتر بدانیم، بدون تردید طراحی اجرایی دقیق، ستون فقرات یک پروژه حرفهای محسوب میشود.
سوالات متداول
1. آیا میتوان تنها با نقشههای تأییدشده شهرداری ساختمان را اجرا کرد؟
از نظر قانونی بله، اما از نظر فنی توصیه نمیشود. زیرا این نقشهها معمولاً فاقد جزئیات کامل اجرایی هستند و ممکن است در حین ساخت باعث ابهام و دوبارهکاری شوند.
2. چه تفاوتی بین نقشههای فاز دو معمولی و نقشه های فاز دو اجرایی وجود دارد؟
نقشههای اجرایی شامل دیتیلهای کامل سازهای، معماری و تأسیساتی هستند و مبنای مستقیم اجرا در کارگاه قرار میگیرند، در حالی که نقشههای شهرداری بیشتر برای اخذ مجوز طراحی میشوند.
3. آیا هزینه طراحی دقیق فاز دو باعث افزایش بودجه پروژه میشود؟
هزینه طراحی ممکن است کمی بیشتر باشد، اما در مجموع با کاهش خطا، دوبارهکاری و اتلاف مصالح، هزینه نهایی پروژه را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد.
